Birkaç gün önce Ahmet Minguzzi’nin annesi genetik ve suç arasındaki ilişkiye dair tweet attı ve sonrasında tweeti sildi. Tweeti aşağıya bırakıyorum:
Tweeti silmiş olsa bile özellikle solcular tarafından epey linç yedi. Örnek olarak;
Açıkçası tepkiler epey komik ve cahilce. Modern davranışsal genetik ve kriminoloji literatüründe genetik ve suç arasındaki ilişkiyi reddeden 1 kişi bile bulamazsınız. İdeolojik bir durum da değil. Solcu araştırmacılar da ilişkiyi kabul ediyor, sağcı araştırmacılar da kabul ediyor. Yani 1930-1940’ların düşünceleri değil bunlar. Girişi fazla uzatmadan modern bilimin genetik ve suç arasındaki ilişkiye dair ne dediğine bakalım.
İlk olarak günümüzde insanlar neden bu denli genetik karşıtı sorusuyla başlayalım. 20. yüzyıl boyunca sosyal bilimciler, biyolojik açıklamaları kriminolojiden neredeyse tamamen silip atmışlardır. Bu durumun temelinde, 19. yüzyılda Cesare Lombroso’nun doğuştan suçlu (atavizm) teorileri ve 20. yüzyılın ilk yarısında yaşanan öjenik hareketler yatıyor. Biyolojik faktörlerin suçu açıklamakta kullanılmasının genetik determinizme veya ayrımcılığa yol açacağı düşünüldüğünden dolayı insanlar buna mesafeli yaklaşıyor.
Ancak biyososyal kriminoloji, tek başına suça neden olan bir suç geni olmadığını ve biyolojinin kader anlamına gelmediğini açıkça vurgular. İnsanlar dünyaya boş bir levha olarak gelmezler. Bireyin genetik yapısı; nörotransmiter seviyelerini, hormon dengesini ve beyin anatomisini şekillendirerek belirli kişilik özelliklerine (dürtüsellik, risk alma, düşük öz kontrol) ve davranışsal yatkınlıklara zemin hazırlar. (Walsh & Beaver, 2009)
Bu notu düştükten sonra, bir davranışın veya özelliğin üzerindeki genetik ve çevresel etkileri ayrıştırmak için ilk bakmamız gereken yer ikiz çalışmaları. Twitter hesabımda da önceden ikiz çalışmalarından nasıl kanıt elde edildiğini yazmıştım. Burada tekrardan detaylıca bakalım.
1- İkiz Çalışmaları:
Öncelikle bilmemiz gereken şey tek yumurta ikizlerinin (monozigot/MZ) genetik kodların %100’ünü paylaştığı, çift yumurta ikizlerinin (dizigot/DZ) ise %50’sini paylaştığı bilgisi. Genetik katkı temelde bu ikisini karşılaştırarak hesaplanır.
Davranışsal genetikte suç ve antisosyal davranışlar üzerindeki varyans, A-C-E Modeli çerçevesinde üç temel bileşene ayrılır:
Eklemeli Genetik Faktörler (A-Kalıtımsallık): Bireyin ebeveynlerinden miras aldığı genetik varyasyonun doğrudan suç riskine katkısı. Falconer formülüne göre kalıtımsallık katsayısı, tek yumurta ve çift yumurta ikizler arasındaki korelasyon farkının iki katı olarak kestirilir: h^2 = 2(rMZ- rDZ).
Paylaşılan Çevre (C): Aynı ailede büyüyen ikizlerin her ikisini de benzer şekilde etkileyen sosyoekonomik düzey, aile içi dinamikler, ebeveyn tutumları gibi faktörler.
Paylaşılmayan Çevre (E): İkizlerin ayrı ayrı maruz kaldığı kişisel arkadaş çevreleri, travmalar, okul deneyimleri, şans faktörü ve ölçüm hataları.
Günümüzde artık milyonlarca ikizle yapılmış meta-analizler var. Birisi size X özelliğinin/davranışının genetikle ilişkisi var mı diye sorduğunda, vereceğiniz cevap her zaman evet olmalı. X yerine istediğinizi koyabilirsiniz. Modern bilimin şuan söylediği bu. Suç işlemenin de genetik temelleri var, zekanın da, mental bozuklukların da. Hatta hangi renk kıyafetleri daha çok sevdiğiniz bile genetikle ilişkili. O yüzden Twitter’da “suç ve genetik arasında bağ kurmak ırkçılıktır, faşizmdir, bilimsel olarak yanlıştır” diyen kişilerin modern bilimsel literatürden haberleri yok.
Bu konuda önceden de paylaştığım güzel bir meta-analiz var. Meta-analiz 1958 ile 2012 yılları arasında yürütülüyor. 2.700’den fazla yayınlanmış çalışmayı ve 14 milyondan fazla ikiz çiftini kapsayan bu çalışmada 17.804 insan özelliği incelenmiş. İnsanlara ait incelenen tüm özelliklerin istisnasız tamamında genetik katkı tespit edilmiş ve genel ortalama kalıtımsallık %49 olarak hesaplanmıştır. (Polderman et al., 2015)
Peki spesifik olarak genetik ve suç arasındaki ilişkiye baktığımız zaman ne görüyoruz? Biraz eskiye gidip kronolojik olarak günümüze kadar yapılan çalışmalara bakalım. İlk olarak Danimarka’da yapılan ikiz çalışmaları var. 3.586 ikiz çiftinden oluşan resmi Danimarka kayıtlarında, suç uyumluluk oranlarının tek yumurta ikizlerinde çift yumurta ikizlerine kıyasla 2 ila 3 kat daha yüksek olduğunu doğrulanmış ve suçun ciddiyeti arttıkça genetik uyumun yükseldiğini saptamıştır. (Christiansen., 1974; Christiansen., 1977)
1993 yılında yapılan meta-analizde de erken dönem 13 ikiz çalışmasını örneklem büyüklüklerine göre ağırlıklandırarak yeniden analiz ediliyor. Suç uyumluluk oranlarını tek yumurta ikizlerinde %51.5, çift yumurta ikizlerinde ise %20.6 olarak bulunuyor. Suç davranışındaki kalıtımsallık oranının %54 olduğu tespit edilmiş. (Raine., 1993)
2002 tarihinde 51 ikiz ve evlat edinme araştırmasını kapsayan meta-analiz, antisosyal davranışlardaki varyansın %41'inin genetik faktörler, %16'sının paylaşılan çevre ve %43'ünün paylaşılmayan çevre tarafından açıklandığını göstermiştir. (Rhee & Waldman, 2002)
2005 tarihli bir inceleme çalışmasında davranışsal genetik literatürünün genel bir özetini sunarak antisosyal davranış varyansının yaklaşık %50’sinin genetik olduğu belirtilmiştir. (Moffitt., 2005)
Antisosyal kişilik bozukluğuna odaklanan 38 ikiz araştırmasını içeren 2010 tarihli meta-analizde, kalıtımsallık oranı %56 olarak bulunmuştur. (Ferguson, 2010)
2015 tarihinde yapılan çalışmada, 1958-1991 doğumlu 21.603 ikiz çiftinin İsveç Mahkumiyet Kayıtları (1973-2011) ile eşleştirildiği araştırmada şu temel bulgulara ulaşılmıştır:
Resmi mahkumiyet verilerine göre genel suç işleme sorumluluğunda kalıtımsallık kadınlarda %46.2, erkeklerde ise %45.0 olarak hesaplanmıştır. Paylaşılan çevrenin etkisi erkeklerde %27,1, kadınlarda %17.9 bulunmuştur. (Kendler et al., 2015)
2011 yılında İsveç Multi-Generation Register üzerindeki 12.5 milyon bireylik veritabanında şiddet suçlarının ailevi kümelenmesi incelenmiştir. Bu çalışmaya göre şiddet suçundan mahkum olan bir bireyin öz kardeşinin de şiddet suçu işleme olasılığı, kontrol grubuna göre 4.3 kat daha yüksektir. Genetik yakınlık azaldıkça risk düşmektedir. (Frisell et al., 2011)
Ayrıca kardeşlerden birinin kundakçılık suçundan mahkum olması, diğer kardeşin kundakçılık yapma riskini 22.4 kat, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu 35.7 kat, gasp/yağma suçu 13.5 kat, cinayet suçu ise 12.8 kat artırmaktadır. (Frisell et al., 2011)
Son olarak şiddet suçu işlemiş bireylerin, kendileri gibi şiddet geçmişi olan partnerlerle çocuk sahibi olma olasılığı 5.2 kat daha yüksektir. Bu bilgi önemli. Hem suç işleme konusunda hem de diğer özelliklerin kalıtımsallık hesaplamalarında bazen sınıflayıcı eşleşme (Assortative Mating) hesaba katılmıyor. Buradaki sorunu şöyle anlatayım. Başlangıçta da dediğim gibi ikiz çalışmaları tek yumurta ve çift yumurta ikizlerinin karşılaştırılmasıyla yapılıyor. Suç riski taşıyan genetik varyantlara sahip anne ve babaların evlenmesi sonucu, doğan çift yumurta ikizleri rastgele birleşmeye kıyasla genetik kodlarının %50’sinden fazlasını paylaşmaya başlarlar. Fakat tek yumurta ikizleri arasındaki %100’lük genetik benzerlik korunur. Bu sebeple başta verdiğim h^2 = 2(rMZ- rDZ) yapay olarak küçülür. Kalıtımsallık gerçek değerinden daha düşük çıkar. İnsanlar çoğu özellik açısından kendilerine benzer kişileri tercih ettiği için bu çalışmalarda sınıflayıcı eşleşmeyi de kontrol etmek önemli. (Horwitz et al., 2023)
Doğumdan hemen sonra ayrılıp farklı ailelerde büyütülen tek yumurta ikizlerini inceleyen güzel bir vaka çalışması var. 9 aylıkken ayrılan, biri şehirde diğeri çölde tamamen farklı ebeveynlerce büyütülen tek yumurta ikizi iki kız çocuğu, ergenlik sonrası birbirlerinden habersiz şekilde evden kaçarak daha çocuklukta sokak suçlarına karışıyorlar. İkisi de suçları nedeniyle ayrı ayrı birkaç kez ıslah ediliyor. Kızların bu suçlara karışması erkeklere kıyasla çok daha nadir olduğu için epey ilgi çekici bir çalışma. (Raine., 2013)
İkiz çalışmaları, suça zemin hazırlayan spesifik psikolojik bozuklukların ve gelişimsel süreçlerin de yüksek oranda genetiğin kontrolü altında olduğunu ortaya koymaktadır. Terrie Moffitt’in gelişimsel taksonomisine göre suçlular iki ana gruba ayrılır: “Ergenlikle Sınırlı” ve “Yaşam Boyu Israrcı” (Lyons, 1996; Moffitt, 1993)
2015 yılında, 70.000 erkek ikiz ve kardeş çiftiyle yürütülen boylamsal çalışmada suça ilişkin iki ayrı genetik risk kümesi saptanıyor. İlk genetik risk ergenlik ortasında başlayıp azalarak yetişkinliğe uzanırken, ikinci genetik risk kümesi 20-24 yaşları arasında aktifleşip kronik yetişkin suçluluğunu yönlendiriyor. (Kendler et al., 2015)
Moffitt’in 2018 yılında yaptığı çalışmada; 1994-1995 doğumlu 2.232 İngiliz ikizinde resmi polis kayıtları incelenmiş, 19 yaşına kadar mahkumiyet varyansının %41’i genetik faktörlerle açıklanmıştır.
Psikopati ve psikopatik kişilik özellikleri suç işleme davranışıyla güçlü şekilde ilişkili. 10 ikiz çalışmasının meta-analizi, psikopatoloji varyansının %48’inin genetik, %52’sinin paylaşılmayan çevre kaynaklı olduğunu, paylaşılan çevrenin ise %0 etkisi olduğunu göstermiştir. (Burt, 2009)
103 çalışmayı kapsayan meta-analizde, fiziksel saldırganlığı içeren açık antisosyal davranışlarda kalıtımsallık %65 (paylaşılan çevre %5) iken, kural bozma ve hırsızlığı içeren örtük davranışlarda kalıtımsallık %48 (paylaşılan çevre %18) olarak bulunmuştur.

İkiz Çalışmalarına Getirilen Eleştiriler:
Peki bu çalışmalara hiçbir kriminolog eleştiri getirmedi mi? Evet getirdiler. Eleştirmenler, tek yumurta ikizlerinin giyimlerinden aile tutumlarına kadar çift yumurta ikizlerine kıyasla daha benzer çevrede büyütüldüklerini, bu durumun kalıtımsallık katsayılarını yapay olarak şişirdiğini iddia etmişlerdir.
Tabi bu eleştirinin de haklı olup olmadığı test edildi. Özellikle 2015 yılında yapılan kapsamlı bir çalışmaya bakalım. Araştırmacılar İsveç ulusal veritabanlarında 911.009 birlikte büyüyen öz kardeş, 41.872 birlikte büyüyen üvey kardeş ve 52.590 ayrı büyüyen üvey kardeş çiftini inceliyorlar.
Öz kardeşler ile üvey kardeşler arasındaki genetik paylaşım oranı (0.50 ve 0.25), tek yumurta ve çift yumurta ikizleri arasındaki oranla (1.0 ve 0.5) aynı matematiksel mantığa dayanıyor. Araştırma sonucunda ikiz olmayan kardeş gruplarında suç kalıtımsallığı kadınlarda %33-%55, erkeklerde ise %39-%56 arasında bulunuyor. Bu da ikiz çalışmalarını doğrulayan bir sonuç Yani ikiz araştırmalarından elde edilen kalıtımsallık verilerinin “ikiz olmaktan kaynaklanan çevresel yanlılıklardan” etkilenmediğini ve tüm toplum için geçerli olduğu kesin olarak kanıtlamış oluyor.
Özetle ikiz çalışmaları suç işleme eğiliminin, dürtüselliğin, şiddetin yaklaşık %40 ila %50 oranında genetik faktörler tarafından şekillendirildiğini ortaya koymaktadır.
2- Evlat Edinme Çalışmaları:
Kriminolojide davranışsal genetik araştırmalarında ikinci bakmamız gereken yer evlat edinme çalışmalarıdır. Bu yöntemde, doğumdan kısa bir süre sonra biyolojik ailelerinden ayrılan ve suç geçmişi olmayan evlat edinen aileler tarafından büyütülen bireyler incelenir. Eğer biyolojik ebeveynleri suçlu olan ancak suçsuz ailelerce yetiştirilen çocukların yetişkinlikte suç işleme oranları anlamlı derecede yüksek çıkıyorsa, bu durum genetiğin etkisini gösterir.
Evlat edinme çalışmaları üç temel karşılaştırma grubuna dayanır:
1- Evlat Edinilen Birey ile Biyolojik Ebeveyn: Genetik paylaşım %50’dir ancak paylaşılan çevre %0’a yakındır.
2- Evlat Edinilen Birey ile Evlat Edinen Ebeveyn: Genetik paylaşım %0’dır ancak paylaşılan çevre %100’e yakındır.
3- Ayrı Büyütülen Öz ve Üvey Kardeşler: Biyolojik aileleri aynı olan fakat farklı evlat edinen yuvalara yerleştirilen kardeşlerin suç oranları kıyaslanır.
Erken dönemde bu yöntemle yapılan çalışmalardan en önemlisi 1987 yılında yapıldı. Bu çalışma Danimarka’da 1924-1947 yılları arasında gerçekleşen 14.427 akraba dışı evlat edinme vakası üzerinde yürütüldü. Bu çalışmaya göre, evlat edinen ebeveynin suçlu olması çocuğun suç riskini sadece %13.5’ten %14.7’ye çıkarırken, sadece biyolojik ebeveynin suçlu olması riski doğrudan %20.0’a yükseltmiştir.
Hem biyolojik hem de evlat edinen ebeveynin suçlu olduğu grupta ise suç oranı %24.5’e ulaşmış. Yani genetik+çevresel riskler birleştiğinde en yüksek seviyeye çıkıyor. (Mednick et al., 1984; Mednick et al., 1987)
Bu çalışma dışında 2 tane de modern çalışmaya bakalım. Birincisi Kendler tarafından 9 farklı ulusal kayıt veritabanını eşleştirerek 18.000’den fazla evlatlık bireyi, 79.206 biyolojik akrabayı ve 47.311 evlat edinen akrabayı inceleyerek yapılmış. Bu çalışmaya göre biyolojik anne veya babasında mahkumiyet geçmişi olan evlatlıkların hem şiddet suçları hem de şiddet dışı suç riskleri belirgin şekilde yüksek bulunmuştur. (Kendler et al., 2014)
İkincisi Hjalmarsson ve Lindquist tarafından 2013 yılında yapılıyor. Yaklaşık 7.5 milyon bireyi kapsayan ve 35 yıllık adli verileri içeren bu geniş ölçekli araştırmada, biyolojik babası mahkum olan evlatlık erkek çocukların suç mahkumiyeti riski %12.1, biyolojik annesi mahkum olan evlatlık çocukların riski %13.4 artmıştır. (Hjalmarsson & Lindquist, 2013)
Kısacası evlat edinme araştırmaları suç işleme riskinin, biyolojik ebeveynlerden evlatlık verilen çocuklara genetik yollarla aktarıldığını kanıtlamaktadır. Sonuç olarak davranışsal genetik verileri, antisosyal davranışlar ve suç riski üzerindeki varyansın yaklaşık %40 ila %50’sinin genetik faktörlere dayandığını, geri kalan kısmın ise paylaşılan ve paylaşılmayan çevresel etkenler tarafından şekillendiğini doğrulamaktadır. Bunu kabul ettiğinizde genetik determinist, ırkçı ya da faşist olmazsınız. Modern davranışsal genetik literatürünün ve kriminolojinin kabul ettiği görüş bu.
KAYNAKÇA:
Lombroso, C. (1898). The Female Offender. D. Appleton and Company.
Polderman, T. J., Benyamin, B., de Leeuw, C. A., Sullivan, P. F., van Bochoven, A., Visscher, P. M., & Posthuma, D. (2015). Meta-analysis of the heritability of human traits based on fifty years of twin studies. Nature Genetics, 47(7), 702–709.
Christiansen, K. O. (1974). Seriousness of criminality and concordance among Danish twins. In R. Hood (Ed.), Crime, Criminology and Public Policy (pp. 45–88). Heinemann.
Christiansen, K. O. (1977). A review of studies of criminality among twins. In S. A. Mednick & K. O. Christiansen (Eds.), Biosocial Bases of Criminal Behavior (pp. 45–88). Gardner Press.
Raine, A. (1993). The Psychopathology of Crime: Criminal Behavior as a Clinical Disorder. Academic Press.
Rhee, S. H., & Waldman, I. D. (2002). Genetic and environmental influences on antisocial behavior: A meta-analysis of twin and adoption studies. Psychological Bulletin, 128(3), 490–529.
Moffitt, T. E. (2005). Genetic and environmental influences on antisocial behaviors: Evidence from behavioral-genetic research. Advances in Genetics, 55, 41–104.
Ferguson, C. J. (2010). Genetic contributions to antisocial personality and behavior: A meta-analytic review from an evolutionary perspective. The Journal of Social Psychology, 150(2), 160–180.
Kendler, K. S., Maes, H. H., Lönn, S. L., Morris, N. A., Lichtenstein, P., Sundquist, J., & Sundquist, K. (2015). A Swedish national twin study of criminal behavior and its violent, white-collar and property subtypes. Psychological Medicine, 45(11), 2253–2262.
Frisell, T., Lichtenstein, P., & Långström, N. (2011). Violent crime runs in families: A total population study of 12.5 million individuals. Psychological Medicine, 41(1), 97–105.
Horwitz, T. B., Balbona, J. V., Paulich, K. N., & Keller, M. C. (2023). Evidence of correlations between human partners based on systematic reviews and meta-analyses of 22 traits and UK Biobank analysis of 133 traits. Nature Human Behaviour, 7(9), 1568–1583.
Schwesinger, G. (1952). The effect of differential parent-child relations on identical twin resemblance in personality. Acta Geneticae Medicae et Gemellologiae, 1(2), 138–147.
Raine, A. (2013). The Anatomy of Violence: The Biological Roots of Crime. Pantheon Books.
Moffitt, T. E. (1993). Adolescence-limited and life-course-persistent antisocial behavior: A developmental taxonomy. Psychological Review, 100(4), 674–701.
Kendler, K. S., Lönn, S. L., Maes, H. H., Sundquist, J., Långström, N., & Sundquist, K. (2015). A national Swedish longitudinal twin-sibling study of criminal convictions from adolescence through early adulthood. Twin Research and Human Genetics, 18(3), 227–233.
Wertz, J., Caspi, A., Belsky, D. W., Beckley, A. L., Arseneault, L., Barnes, J. C., Corcoran, D. L., Hogan, S., Houts, R. M., Morgan, N., Odgers, C. L., Prinz, J. A., Sugden, K., Williams, B. S., Poulton, R., & Moffitt, T. E. (2018). Genetics and crime: Integrating new genomic discoveries into psychological research about antisocial behavior. Psychological Science, 29(5), 791–803.
Viding, E., Blair, R. J. R., Moffitt, T. E., & Plomin, R. (2005). Evidence for substantial genetic risk for psychopathy in 7-year-olds. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 46(6), 592–597.
Burt, S. A. (2009). Are there meaningful etiological differences within antisocial behavior? Results of a meta-analysis. Clinical Psychology Review, 29(2), 163–178.
Kendler, K. S., Lönn, S. L., Maes, H. H., Sundquist, J., & Sundquist, K. (2015). The etiologic role of genetic and environmental factors in criminal behavior as determined from full- and half-sibling pairs: An evaluation of the validity of the twin method. Psychological Medicine, 45(9), 1873–1880.
Mednick, S. A., Gabrielli, W. F., & Hutchings, B. (1984). Genetic influences in criminal convictions: Evidence from an adoption cohort. Science, 224(4651), 891–894.
Mednick, S. A., Gabrielli, W. F., & Hutchings, B. (1987). Genetic factors in the etiology of criminal behavior. In S. A. Mednick, T. E. Moffitt, & S. A. Stack (Eds.), The Causes of Crime: New Biological Approaches (pp. 74–91). Cambridge University Press.
Kendler, K. S., Larsson Lönn, S., Morris, N. A., Sundquist, J., Långström, N., & Sundquist, K. (2014). A Swedish national adoption study of criminality. Psychological Medicine, 44(9), 1913–1925.
Hjalmarsson, R., & Lindquist, M. J. (2013). The origins of intergenerational associations in crime: Lessons from Swedish adoption data. Labour Economics, 20, 68–81.
Caspi, A., McClay, J., Moffitt, T. E., Mill, J., Martin, J., Craig, I. W., Taylor, A., & Poulton, R. (2002). Role of genotype in the cycle of violence in maltreated children. Science, 297(5582), 851–854.
Tiihonen, J., Rautiainen, M. R., Ollila, H. M., Repo-Tiihonen, E., Virkkunen, M., Palotie, A., Pietiläinen, O., Kristiansson, K., Joukamaa, M., Lauerma, H., Saarela, J., Tyni, S., Vartiainen, H., Paananen, J., Goldman, D., & Paunio, T. (2015). Genetic background of extreme violent behavior. Molecular Psychiatry, 20(6), 786–792.
Grove, W. M., Eckert, E. D., Heston, L., Bouchard, T. J., Segal, N. L., & Lykken, D. T. (1990). Heritability of substance abuse and antisocial behavior: A study of monozygotic twins reared apart. Biological Psychiatry, 27(12), 1293–1304.
Kendler, K. S., Morris, N. A., Ohlsson, H., Lönn, S. L., Sundquist, J., & Sundquist, K. (2016). Criminal offending and the family environment: Swedish national high-risk home-reared and adopted-away co-sibling control study. The British Journal of Psychiatry, 209(4), 294–299.
Burt, C. H., & Simons, R. L. (2014). Pulling back the curtain on heritability studies: Biosocial criminology in the postgenomic era. Criminology, 52(2), 223–262.
Walsh, A., & Beaver, K. M. (Eds.). (2009). Biosocial Criminology: New Directions in Theory and Research. Routledge.




















Çok detaylı ve bilgilendirici bir makale. Emeğinize sağlık.
Ahmet Minguzzi'nin annesini ırkçılıkla itham eden çok "hümanist" kitle söz konusu olan Türklerse "soykırımcı, cahil, şiddete meyilli" gibi genellemeleri nedense çok rahat bi şekilde yapıyorlar. Özellikle 2010'larda bu ikiyüzlü yaklaşım kendine destek bulurken şimdilerde bu "hümanist" kitlenin ajandası artık toplumun önemli bir kesimi tarafından anlaşılmaya başlandı.