20. yüzyılın başlarından itibaren dindarlık ve zeka arasındaki ilişki ampirik olarak test edilmeye başlamıştır.(C. Gilkey, 1924) Ve uzunca bir süredir yapılan çalışmalarda, dindarlık ve zeka arasında negatif korelasyon olduğu sonucuna varılmıştır.
Öncelikle dindarlık ve zekayı tanımlamak gerekiyor. Zekanın tanımı konusunda çok fazla tartışma ve bu nedenle birçok farklı tanım bulunmaktadır.(Shane Legg et al., 2007) İçlerinden en çok kabul gören ve benim de kullanacağım tanım şu şekildedir:
"Zeka, diğer şeylerin yanı sıra, akıl yürütme, planlama, problem çözme, soyut düşünme, karmaşık fikirleri kavrama, hızlı öğrenme ve deneyimlerden der çıkarmayı sağlayan öğrenme yeteneğini içeren çok genel bir zihinsel yetenektir."(Gottfredson, 1997)
Dindarlık terimini tanımlamak biraz daha zordur. Kısaca tanımlamak gerekirse, dindarlık dini davranış, inanç veya maneviyat derecelerini ifade eder. (Vaas, R. 2009, Barbara Holldcroft 2007)
Dindarlık ve zeka ilişkisini ölçmeye çalışırken; bir kişinin Tanrı'ya inanıp inanmadığı, belirli bir ölçek üzerinde, kendilerini ne ölçüde dindar olarak tanımladıkları, dinin yaşamlarında ne kadar önemli olduğu ve dini bir örgütün üyesi olup olmadıkları gibi çeşitli şekillerde dinin farklı boyutlarından yararlanmıştır. (G.W. Allport et al., 1967, Stefan Huber et al., 2012)
Dindarlığın kalıtsallığı zaman içinde değişim göstermektedir. Çocukluktan, yetişkinliğe doğru gidildikçe, dindarlığın kalıtsallığı da artmaktadır (C. Kandler, 2021)
Yetişkinlikte dindarlığın kalıtsallığı yaklaşık 0.45 oranındadır.(Edward Dutton, 2015) MaTCH veritabanı ise dindarlığın kalıtsallığı için 0.7 sonucunu bulmuştur.
Sonuç olarak, dindarlık epey yüksek oranda kalıtsaldır.
Dindarlık ve Zeka:
Ateistler, liberal dini inançlara sahip kişilerden 3,82 puan ve daha dogmatik dini inançlara sahip kişilerden 5,89 IQ puanı daha yüksek puanlar almıştır.(Nyborg, 2009)
Bilişsel yeteneğin, dini inancın tüm ölçümleri ile -.26 ila -.35 negatif ilişkili olduğu bulunmuştur.(Kirkegaard & Bjerrekær, 2016)
Yaşlılıkta da dindarlık ve zeka benzer bir ilişkiye sahip. Dört yaş grubunda da(79, 83, 87, 90) ölçülen dini inanç ve zeka arasındaki korelasyonlar her zaman negatif çıkmıştır. (S.J. Ritchie et al., 2014)
83 çalışmadan oluşan bir meta-analizde, zeka ve dini inançlar arasındaki korelasyonun -.20 ile -.23 arasında değiştiği gösterilmektedir.(M. Zuckerman et al., 2020)
Dindarlık ile eğitim düzeyi ve gelir gibi çeşitli IQ vekilleri arasında da benzer olumsuz ilişkiler bulunmaktadır.(G. Meisenberg et al., 2012)
Batılı olmayan ülkelere baktığımız zaman, bazı yerlerde dindarlık ve zeka arasındaki negatif ilişkinin istisnalarını görüyoruz. Örneğin Güney Kore'de, dindar olmayan yaşlı kişiler, yaşlı dindar kişilere göre daha düşük ortalama IQ'ya sahipler.(Nijenhuis et al., 2021)
Pakistan'da ise, zekayla yüksek korelasyona sahip olan rasyonalite ve dindarlık arasında negatif(r=-.60) bir ilişki bulunuyor.(Israr Muhammad, 2020)
Ulusal düzeyde de dindarlık ve zeka arasında ilişki bulunuyor. Hem zeka, hem de dindarlığa ilişkin 137 ülkeden oluşan örneklemde, ulusal IQ ile Tanrı'ya inanmama arasında önemli bir korelasyon(r=60) bulunuyor.(Lynn et al., 2009)
Dindarlık ve eğitim testleri arasında da, ulusal düzeyde negatif korelasyon bulunuyor.(Lynn & Vanhanen 2012)
ABD'de 50 eyalet üzerinde yapılan çalışmada, eyalet düzeyindeki zeka tahminlerinin dini inanç ile r=−. 55'lik bir ilişkisi olduğu bulunmuştur. (Bryan Pesta et al., 2010)
Sonuç olarak, dindarlık ve zeka arasında 5-6 IQ puanına denk gelen negatif bir ilişki bulunmaktadır.
Peki bu IQ farklılıkları g üzerinde mi?
2020 yılında Dutton ve arkadaşlarının yaptığı çalışmada, IQ farkının g üzerinde değil, dindarlıkla olumsuz ilişkili olan otizm spektrum bozukluğu ve IQ arasındaki ilişkiden kaynaklandığı belirtilmiştir.(Edward Dutton et al., 2020)
Fakat, daha iyi bir veri grubuyla yapılan yeni bir çalışmada, önceki makalenin yanlış olduğunu, IQ farkının g üzerinde olduğunu göstermiştir. Ayrıca, dindarlığın çeşitli göstergeleri zeka ile oldukça farklı ilişkiler göstermektedir. (Edward Dutton & E. Kirkegaard, 2022)
Bilim adamları arasında dindarlık:
Bilim adamlarının yarısından fazlasının kendilerini dindar olarak görmesine rağmen, kendi genel nüfuslarındakilere göre inançlar ve uygulamalar açısından gerçekten daha sekülerdir. Bu da onların aslında tam olarak dindar olmadıklarını gösteriyor.(E.H. Ecklund et al., 2016) Ayrıca bilim adamları arasındaki dinsiz oranı, genel nüfustaki dinsiz oranından birkaç kat daha yüksektir.(Larson & Witham, 1997)
Daha elit bilim adamları arasında, dindarlık oranları daha düşüktür. Örneğin, elit bilim adamlarının bulunduğu British Royal Society gibi yüksek IQ'lu örgütlerin üyelerinin ezici bir çoğunluğu ateisttir. ( Michael Stirrat et al., 2013, Larsen & Witham, 1998, Ecklund & Park, 2009 ).
Dindarlık ve zekanın negatif ilişkili olmasının nedenleri:
1- Daha yüksek zekanın gerektirdiği yüksek akıl yürütme yeteneği, Tanrı'nın varlığı lehine olan, yanlış argümanları daha iyi değerlendirmeyi sağlar. Ve bu nedenle destekleyici kanıtların yokluğunda, Tanrı'nın olmadığı sonucuna varılır.(Edward Dutton, 2014)
2- Zeka ile açıklık 0.3 civarında pozitif ilişkilidir.(A. Furnham et al., 2008, CG DeYoung et al., 2005) Bu da zeki insanların dini daha fazla sorgulamalarına yol açıyor.(Edward Dutton, 2014)
Yine benzer bir şekilde, lisans öğrencilerinden oluşan bir örneklemde, yüksek IQ'nun daha yüksek bir dini sorgulama ve daha düşük mezhepçiliğin bir göstergesi olduğu gözlemlenmiştir.(S. Bertsch et al., 2009)
3- Savanna-IQ Etkileşimi hipotezi, atalarımızın Savannah ekolojisine en güçlü şekilde adapte olduğu varsayımına dayanır. Bu hipoteze göre insanlar, bu ekolojide tekrarlayan problemlerle başa çıkmak için yararlı olan evrimleşmiş modülleri seçmişlerdir. Bu atalara ait çevrenin seçtiği bir dizi modül, dindarlığı destekleyen sosyal davranışların üretilmesiyle ilişkili olanlar olabilir. İnsanlar Savannah'ı terk ederken, bu modüllerin çözemediği evrimsel olarak yeni problemlerle karşılaşmaya başladılar ve bu yeni problemleri başarıyla çözebilecek daha yüksek zeka geliştirdiler. Böylece zeka, ateizm gibi evrimsel olarak yeni tercihlerle ilişkilendirilmiştir.(Kanazawa, 2012, Dutton & Linden, 2017)
Sonuç olarak baktığımız zaman, zeka ve dindarlık arasında her yaş için negatif korelasyon bulunmaktadır. Ve bu ilişki yaklaşık olarak 5 IQ puanına denk gelmektedir. İlişkiyi açıklayan en başarılı yaklaşımlar ise; daha yüksek zekanın getirmiş olduğu, Tanrı lehine olan argümanları daha iyi değerlendirmek ve zeka ile açıklık arasında olan ilişkidir.
KAYNAKÇA:
1- C. Gilkey Religion among American students Journal of Religion, 4 (1924), pp. 1-15
2-Legg, Shane & Hutter, Marcus. (2007). A Collection of Definitions of Intelligence. Advances in Artificial General Intelligence: Concepts, Architectures and Algorithms. 157.
3-Gottfredson, L. S. (1997). Mainstream science on intelligence: An editorial with 52 signatories, history and bibliography [Editorial]. Intelligence, 24(1), 13–23. https://doi.org/10.1016/S0160-2896(97)90011-8
4- Holdcroft, Barbara (September 2006). "What is Religiosity?". Catholic Education: A Journal of Inquiry and Practice. 10 (1): 89–103.
5- Vaas, R. (2009). Gods, gains, and genes. In E. Voland & W. Schiefenhövel (Eds.), The biological evolution of religious mind and behavior (pp. 25–49). Springer Science + Business Media. https://doi.org/10.1007/978-3-642-00128-4_3
6- Allport, G. W., & Ross, J. M. (1967). Personal religious orientation and prejudice. Journal of Personality and Social Psychology, 5(4), 432–443. https://doi.org/10.1037/h0021212
7- Huber S, Huber OW. The Centrality of Religiosity Scale (CRS). Religions. 2012; 3(3):710-724. https://doi.org/10.3390/rel3030710
8- Kirkegaard, E. O. W., & Bjerrekær, J. D. (2016). The OKCupid dataset: A very large public dataset of dating site users. Open Differential Psychology. https://doi.org/10.26775/odp.2016.11.03
9- Zuckerman, M., Li, C., Lin, S., & Hall, J. A. (2020). The Negative Intelligence–Religiosity Relation: New and Confirming Evidence. Personality and Social Psychology Bulletin, 46(6), 856–868. https://doi.org/10.1177/0146167219879122
10- Kandler C. A meta-analytic review of nature and nurture in religiousness across the lifespan. Curr Opin Psychol. 2021;40:106-113. doi:10.1016/j.copsyc.2020.09.011
11- Ritchie SJ, Gow AJ, Deary IJ. Religiosity is negatively associated with later-life intelligence, but not with age-related cognitive decline. Intelligence. 2014;46:9-17. doi:10.1016/j.intell.2014.04.005
12- Dutton, E., te Nijenhuis, J., Metzen, D. et al. The Myth of the Stupid Believer: The Negative Religiousness–IQ Nexus is Not on General Intelligence (g) and is Likely a Product of the Relations Between IQ and Autism Spectrum Traits. J Relig Health 59, 1567–1579 (2020). https://doi.org/10.1007/s10943-019-00926-3
13- Dutton, Edward & Kirkegaard, Emil O. W.. (2022). The Negative Religiousness-IQ Nexus is a Jensen Effect on Individual-Level Data: A Refutation of Dutton et al.’s ‘The Myth of the Stupid Believer’. Journal of Religion and Health. 61. 10.1007/s10943-021-01351-1.
14- Meisenberg, G., Rindermann, H., Patel, H., & Woodley, M. A. (2012). Is it smart to believe in God? The relationship of religiosity with education and intelligence. Temas em Psicologia,20, 101–120.
15- Lynn, R., Harvey, J., & Nyborg, H. (2009). Average intelligence predicts atheism rates across 137 nations. Intelligence, 37(1), 11–15. https://doi.org/10.1016/j.intell.2008.03.004
16- Pesta, Bryan & Mcdaniel, Michael & Bertsch, Sharon. (2010). Toward an Index of Well-Being for the Fifty States. Intelligence. 38. 10.1016/j.intell.2009.09.006.
17- Ecklund, E. H., Johnson, D. R., Scheitle, C. P., Matthews, K. R. W., & Lewis, S. W. (2016). Religion among Scientists in International Context: A New Study of Scientists in Eight Regions. Socius, 2. https://doi.org/10.1177/2378023116664353
18- Larson, E., Witham, L. Leading scientists still reject God. Nature 394, 313 (1998). https://doi.org/10.1038/28478
19- Ecklund, E.H. and Park, J.Z. (2009), Conflict Between Religion and Science Among Academic Scientists?. Journal for the Scientific Study of Religion, 48: 276-292. https://doi.org/10.1111/j.1468-5906.2009.01447.x
20- Stirrat, M., Cornwell, R.E. Eminent scientists reject the supernatural: a survey of the Fellows of the Royal Society. Evo Edu Outreach 6, 33 (2013). https://doi.org/10.1186/1936-6434-6-33
21- Bertsch, S., & Pesta, B. J. (2009). The Wonderlic Personnel Test and elementary cognitive tasks as predictors of religious sectarianism, scriptural acceptance and religious. Intelligence, 37(3), 231–237. https://doi.org/10.1016/j.intell.2008.10.003
22-Dutton, E. (2014). Religion and intelligence: An evolutionary analysis. London: Ulster Institute for Social Research.
23-Ashton, M. C.; Lee., K.; Vernon, P. A.; Jang, K. L. (2000). "Fluid intelligence, crystallized intelligence, and the Openness/Intellect factor". Journal of Research in Personality. 34 (2): 197–207. doi:10.1006/jrpe.1999.2276
24-Chamorro-Premuzic, T., & Furnham, A. (2008). Personality, intelligence and approaches to learning as predictors of academic performance. Personality and Individual Differences, 44(7), 1596–1603. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.01.003
25-DeYoung CG, Peterson JB, Higgins DM. Sources of openness/intellect: cognitive and neuropsychological correlates of the fifth factor of personality. J Pers. 2005;73(4):825-858. doi:10.1111/j.1467-6494.2005.00330.x
26-Austin, E. J.; Deary, I. J.; Gibson, G. J. (1997). "Relationship between ability and personality: Three hypotheses tested". Intelligence. 25: 49–70. doi:10.1016/s0160-2896(97)90007-6
27- Kanazawa, S. (2012). The intelligence paradox: Why the intelligent choice isn’t always the smart one. Hoboken, NJ: Wiley.
28- Dutton, E., Van der Linden, D. Why is Intelligence Negatively Associated with Religiousness?. Evolutionary Psychological Science 3, 392–403 (2017). https://doi.org/10.1007/s40806-017-0101-0
29- Muhammad, Israr. (2020). Assessing the relationship between religiosity and rationality.
30- te Nijenhuis, Jan & Dutton, Edward & Choi, Kyu Yeong & Choi, Yu Y. & Lee, Jang & Seo, Eun & Kim, Hoowon & Lee, Kun Ho. (2021). Do elderly religious people in South Korea have lower mean IQ than elderly non-religious people?. Personality and Individual Differences. 168. 110298. 10.1016/j.paid.2020.110298.














