Cinsiyet eşitsizliğinin farkında olan ve bunu çözmek için, fırsatlar ve kaynakların daha eşit bir şekilde dağıtıldığı ülkelerde, meslek seçimlerinde ve kişilikteki cinsiyet farklılıklarının artması yerine azalması beklenir. Fakat, aslında durum tam tersi. Paradoksal bir biçimde, cinsiyet eşitliğinin daha fazla olduğu ülkelerde, daha büyük cinsiyet farklılıkları vardır. Kadınlar ve erkekler geleneksel cinsiyet rollerine yönelirler. Cinsiyet eşitliğinin daha düşük olduğu ülkelerde ise, meslek seçimlerinde ve kişilik özelliklerinde cinsiyetler arası farklar daha küçüktür. Buna literatürde gender-equality paradox(cinsiyet eşitliği paradoksu) denir.
Cinsiyet eşitliği paradoksu, cinsiyet eşitliğinin daha fazla olduğu ülkelerde, meslek seçimlerinde(Su Rounds et al., 2009, Big Five kişilik özelliklerinde(Mac Giolla et al., 2018), Karanlık Üçlü özelliklerinde (Schmitt et al., 2016), benlik saygısında (Zuckerman et al.,2016), öznel iyi oluş da (Zuckerman et al., 2017), depresyonda(Hopcroft et al., 2007), cinsiyet farklılıklarının en fazla olduğu bulgusudur.
STEM alanlarında cinsiyet eşitliği paradoksu:
Cinsiyet eşitliği paradoksunun, en bariz örneklerinden biri, cinsiyet eşitliğinin daha yüksek olduğu ülkelerde, STEM(bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik) alanlarında kadınların daha az temsil edilmesidir.(Rong Su et al. 2009)
Kadınlara, daha fazla ekonomik güvencenin ve daha fazla eğitim ve güçlendirme fırsatının verildiği ülkelere oranla, daha az cinsiyet eşitliğinin bulunduğu ülkelerde, STEM alanında ki kadın mezunlarının yüzdesi daha fazladır. Cinsiyet eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkelerde ki kadınların finansal özgürlüğüne kavuşmalarını sağlayan en basit yol STEM mesleklerinden geçmektedir. Fakat eşitliğin sağlandığı ülkelerde iki cinsiyette, cinsiyet klişelerine uymaktadır. (Gijsbert Stoet et al. 2018, D. C Geary, 1998).
Cinsiyet eşitliğinin sağlandığı ülkelerde, kadınların STEM alanlarına yönelmemesinin nedeni çoğunlukla, işyeri ayrımcılığı, kültür ya da diğer sosyal sebepler değildir. Bu eşitsizliğin sadece küçük bir kısmını açıklar. Cinsiyet eşitsizliği paradoksunun en büyük nedenleri , kişilik özellikleri, bilişsel yeteneklerde ki cinsiyet farklılıkları ve diğer genetik özelliklerdir. Bu sorunun nedeni için, birçok açıklama üretilmiştir. En başarılı açıklama; kadınlar, bu gibi ülkelerde ilgisini çeken mesleklere yönelmektedir. Bu yüzden STEM alanlarında cinsiyet farklılıkları oluşmuştur.(Stewart Williams et al., 2018, Richard A Lippa et al., 2010).
Erkekler daha çok soyut, teknik şeylerle ilgilenirken, kadınlar daha çok insanlarla ilgilenme eğilimindedir.( David Geary & Gijsbert Stoet, 2022, Rong Su et al. 2009)
Bu eğilim genel olarak biyolojik temellidir. Örneğin, erkek bebekler fiziksel-mekanik hareketliliğe daha fazla ilgi göstermektedir. Kız bebekler ise, yüze daha fazla ilgi göstermektedir. (Jennifer Connellan et al., 2000, Simpson et al., 2016)
Bir diğer açıklama, kadınların STEM dallarında yetersiz temsil edilmesinin nedeni, bilişsel yetenekte aşırı sağ kuyruktaki erkek-kadın matematiksel yetenek farklılıklarının neden olduğu şeklindedir. Uçlarda erkekler daha fazla bulunduğu için, STEM alanlarında da erkek egemenliği bulunmaktadır.(Jonathan Wai et al., 2010).
Ayrıca erkekler, kadınlara göre daha rekabetçidir. Bu da rekabetin çok olduğu STEM alanlarında, daha fazla erkeğin bulunmasına yol açıyor.(Thomas Buser et al., 2014).
Yine benzer bir şekilde, matematik alanında kadınlar, erkeklere oranla daha az bulunmaktadır.(Stephen J Ceci et al.,2014) Bu yetersiz temsil, daha gelişmiş ülkelerde, daha az gelişmiş ülkelere göre daha belirgindir.(Maria Charles et al., 2002, OECD 2009)
Satrançta cinsiyet eşitliği paradoksu:
Daha fazla cinsiyet eşitliği olan ülkelerde, kadın satranç oyuncularının oranı, erkek satranç oyuncularından daha düşüktür.
Ülkelerin, BM'nin yayınlamış olduğu cinsiyet eşitliğine göre yapılmış grafiğine bakarsak, ikinci sırada Danimarka bulunmaktadır. Fakat, kadın satranç oyuncu oranlarında da en son sırada Danimarka bulunmaktadır. Danimarka'da, yaklaşık 50 erkeğe karşı, sadece bir kadın satranç oyuncusu bulunuyor. İskandinavya'nın geri kalanı ve Batı Avrupa'nın çoğu da en altta kalıyor. Cinsiyet eşitliğinin daha düşük olduğu ülkelerde ise, oran olarak daha fazla kadın satranç oyuncusu bulunuyor. Örneğin, görece daha düşük cinsiyet eşitliğine sahip, Vietnam, Birleşik Arap Emirlikleri, Sri Lanka en yüksek kadın satranç oyuncusu oranlarına sahip.
Cinsiyet eşitliğinin kadın oyuncuların katılımı üzerinde eğrisel bir etkisi de bulunuyor. Bu da satranç katılımındaki cinsiyet farklılıklarının, cinsiyet eşitliği yelpazesinin en yüksek ve en düşük uçlarında olduğunu gösteriyor. Ayrıca, yaşa göre de cinsiyet oranları değişiklik göstermektedir.(Allon Vishkin 2022)
Benzer şekilde, üst düzey satranç oyuncularında da kadın-erkek oranları arasında uçurum bulunmaktadır. Örneğin en iyi 100 satranç oyuncusu içinde, kadın oyuncu yoktur(FIDE, 2022). Bunun nedenleri de her iki IQ uç noktasında da daha fazla erkek bulunması(Ian Dear et al., 2003, Nyborg, 2005, Jackson&Rushton, 2006 ), erkeklerin, kadınlara göre görsel-uzamsal kabiliyetlerinin daha yüksek olması(Halpern, 2014) ve diğer kişilik özelliklerinden kaynaklanmaktadır.(Thomas Buser et al., 2014)
Cinsiyet eşitliği paradoksu, başka alanlarda da gözlemlenmektedir. Örneğin, cinsiyet eşitliğinin daha fazla olduğu toplumlarda, verilen isimlerin fonetik olarak daha cinsiyetçi olduğunu görüyoruz.(Allon Viskhin et al., 2021)
Haber tüketimindeki cinsiyet farkı, internete daha fazla erişimi olan bireyler arasında, daha az olanlardan daha fazladır.(Makau Mac, 2021)
Kişilikte ve tercihlerde cinsiyet eşitliği paradoksu:
Daha yüksek ekonomik kalkınma ve cinsiyet eşitliği düzeylerinin, ülkeler arasındaki kadın-erkeklerin yaptığı tercihlerde daha fazla cinsiyet farklılıklarına neden olduğu bilinmektedir. Cinsiyet eşitliğinin daha yüksek olduğu ülkelerde, risk alma, sabır, fedakarlık, olumlu ve olumsuz karşılıklılık ve güven gibi tercihlerdeki cinsiyete bağlı farklılıklara neden olduğu gözlemlenmiştir.(Armin Falk et al., 2018)
Kadınlar Big Five kişilik özelliklerinin hepsinde (Nevrotiklik, Dışadönüklük, Açıklık, Uyumluluk ve Vicdanlılık) erkeklerden daha yüksek puan almaktadır. Ve bu göreli farklılıklar, cinsiyet eşitliğinin daha fazla olduğu ülkelerde daha büyüktür.(Eric Mac Giolla et al., 2018)
Depresyonda da benzer şekilde cinsiyet eşitliği paradoksu bulunmaktadır. Cinsiyet eşitliğinin düşük olduğu ülkelerde depresyon düzeyleri daha yüksektir. Ama cinsiyet eşitliğinin yüksek olduğu ülkelerde depresyondaki cinsiyet farkı daha büyüktür.
Sonuç olarak, birçok örnekte gördüğümüz gibi, çoğu konuda cinsiyet eşitliği paradoksu gözlemlenmektedir. Ve bu paradoks, yalnızca kültürel/sosyal sebeplerle açıklanamamaktadır. Bu yüzden, mesleklerde yalnızca fırsat eşitliği sağlayarak eşit sayıda kadın-erkek oranını yakalamak pek mümkün gözükmüyor. Bunu sağlamanın tek yolu belirli konularda, bir cinsiyete ayrımcılık yapmaktan geçer. Bu da hem toplum açısından, hem de bireysel açıdan kötü sonuçlara neden olur. Çünkü kadınların/erkeklerin bir mesleği yapmamalarının genetik nedenleri de bulunmaktadır. Bu yüzden cinsiyet farklılıklarını gidermeye çalışmak, bir noktada solakları sağ elle yazdırmaya çalışmak gibidir. Yani, kişinin istemediği veya mutsuz olacağı işleri yapmasına yol açar.
KAYNAKÇA:
1- Su, R., Rounds, J., & Armstrong, P. I. (2009). Men and things, women and people: A meta-analysis of sex differences in interests. Psychological Bulletin, 135(6), 859–884. https://doi.org/10.1037/a0017364
2- Mac Giolla, E. and Kajonius, P.J. (2019), Sex differences in personality are larger in gender equal countries: Replicating and extending a surprising finding. Int J Psychol, 54: 705-711. https://doi.org/10.1002/ijop.12529
3- Schmitt, D.P., Long, A.E., McPhearson, A., O'Brien, K., Remmert, B. and Shah, S.H. (2017), Personality and gender differences in global perspective. Int J Psychol, 52: 45-56. https://doi.org/10.1002/ijop.12265
4- Zuckerman, M., Li, C., & Hall, J. A. (2016). When men and women differ in self-esteem and when they don’t: A meta-analysis. Journal of Research in Personality, 64, 34–51. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2016.07.007
5- Zuckerman M, Li C, Diener EF. Societal Conditions and the Gender Difference in Well-Being: Testing a Three-Stage Model. Pers Soc Psychol Bull. 2017;43(3):329-336. doi:10.1177/0146167216684133
6- Rosemary L. Hopcroft, Dana Burr Bradley, The Sex Difference in Depression Across 29 Countries, Social Forces, Volume 85, Issue 4, June 2007, Pages 1483–1507, https://doi.org/10.1353/sof.2007.0071
7- Stoet G, Geary DC. The Gender-Equality Paradox in Science, Technology, Engineering, and Mathematics Education [published correction appears in Psychol Sci. 2020 Jan;31(1):110-111]. Psychol Sci. 2018;29(4):581-593. doi:10.1177/0956797617741719
8- Geary, D. C. (1998). Male, female: The evolution of human sex differences. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10370-000
9- Stewart-Williams, S., Dr, & Halsey, L. G. (2018, August 26). Men, Women, and STEM: Why the Differences and What Should Be Done?. https://doi.org/10.31234/osf.io/ms524
10- Lippa RA, Collaer ML, Peters M. Sex differences in mental rotation and line angle judgments are positively associated with gender equality and economic development across 53 nations. Arch Sex Behav. 2010;39(4):990-997. doi:10.1007/s10508-008-9460-8
11- Simpson, E., Nicolini, Y., Shetler, M. et al. Experience-independent sex differences in newborn macaques: Females are more social than males. Sci Rep 6, 19669 (2016). https://doi.org/10.1038/srep19669
12- Connellan, J., Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Batki, A., & Ahluwalia, J. (2000). Sex differences in human neonatal social perception. Infant Behavior & Development, 23(1), 113–118. https://doi.org/10.1016/S0163-6383(00)00032-1
13- Wai, J., Cacchio, M., Putallaz, M., & Makel, M. C. (2010). Sex differences in the right tail of cognitive abilities: A 30 year examination. Intelligence, 38(4), 412–423. https://doi.org/10.1016/j.intell.2010.04.006
14- Thomas Buser, Muriel Niederle, Hessel Oosterbeek, Gender, Competitiveness, and Career Choices , The Quarterly Journal of Economics, Volume 129, Issue 3, August 2014, Pages 1409–1447, https://doi.org/10.1093/qje/qju009
15- Buss, D. M. (1995). Psychological sex differences: Origins through sexual selection. American Psychologist, 50(3), 164–168. https://doi.org/10.1037/0003-066X.50.3.164
16- Lippa RA, Collaer ML, Peters M. Sex differences in mental rotation and line angle judgments are positively associated with gender equality and economic development across 53 nations. Arch Sex Behav. 2010;39(4):990-997. doi:10.1007/s10508-008-9460-8
17- https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/02/the-more-gender-equality-the-fewer-women-in-stem/553592/
18- Ceci SJ, Ginther DK, Kahn S, Williams WM. Women in Academic Science: A Changing Landscape. Psychol Sci Public Interest. 2014;15(3):75-141. doi:10.1177/1529100614541236
19- Charles M., Bradley L., Equal but separate? A cross-national study of sex segregation in higher education. Am. Sociol. Rev. 67, 573–599 (2002).
20- hhttps://www.oecd.org/education/skills-beyond-school/educationataglance2009oecdindicators.htm
21- Johan Coenen, Lex Borghans, Ron Diris, Personality traits, preferences and educational choices: A focus on STEM, Journal of Economic Psychology, Volume 84, 2021 https://doi.org/10.1016/j.joep.2021.102361.
22- Vishkin A. Queen's Gambit Declined: The Gender-Equality Paradox in Chess Participation Across 160 Countries. Psychol Sci. 2022;33(2):276-284. doi:10.1177/09567976211034806
23- https://ratings.fide.com/top.phtml?list=men
24- Nyborg, H. (2005). Sex-related differences in general intelligence G, brain size, and social status. Personality and Individual Differences, 39(3), 497–509. https://doi.org/10.1016/j.paid.2004.12.011
25- Jackson, D. N., & Rushton, J. P. (2006). Males have greater g: Sex differences in general mental ability from 100,000 17- to 18-year-olds on the Scholastic Assessment Test. Intelligence, 34(5), 479–486. https://doi.org/10.1016/j.intell.2006.03.005
26- Miller DI, Halpern DF. The new science of cognitive sex differences. Trends Cogn Sci. 2014;18(1):37-45. doi:10.1016/j.tics.2013.10.011
27- Mak, Macau K. F. (2021): Explaining the Gender Gap in News Access Across Thirty Countries: Resources, Gender-Bias Signals, and Societal Development. SAGE Journals. Collection. https://doi.org/10.25384/SAGE.c.5669821.v1















Hocam ellerinize sağlık ancak görseller neredeyse tamamen okunaksız tekrar yükleyebilmeniz mümkün müdür acaba?
açıkçası yazını okuma sebebim bile zaten başlığın hatalı olmasıydı. bu kadar basit gerekçelerle toplumsal şeyleri çözmüş veya analiz etmiş olmuyorsun. üzüldüm ve üzülüyorum çünkü senin gibi düşünen çok fazla insan var. ve bu insanların fikrini değiştirmek isterdim çünkü bu fikir doğru bir fikir değil. benim de oğlumdan bahsetmiyorum. doğru değil. insanlık için toplum için doğru değil.